Estoński CIT – jakie są najważniejsze zasady ryczałtu?

Estoński CIT, czyli ryczałt od dochodów spółek, to szczególna forma opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych. Jego główną zaletą jest możliwość odroczenia podatku od zysku pozostawionego w spółce do momentu jego wypłaty wspólnikom. Nie oznacza to jednak, że podatek powstaje wyłącznie przy wypłacie dywidendy – obowiązek podatkowy może pojawić się także w przypadku ukrytych zysków, wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą, nieujawnionych operacji gospodarczych oraz innych zdarzeń wskazanych w ustawie o CIT. Nie każda spółka może wybrać tę formę rozliczeń, ponieważ konieczne jest spełnienie warunków dotyczących między innymi formy prawnej, wspólników, zatrudnienia, struktury przychodów oraz prowadzenia rachunkowości.

Czym jest estoński CIT?

Estoński CIT funkcjonuje w Polsce od 2021 roku. W przeciwieństwie do klasycznego CIT nie polega na bieżącym opodatkowaniu dochodu ustalanego jako różnica między przychodami podatkowymi a kosztami ich uzyskania. Zysk pozostawiony w spółce co do zasady nie jest opodatkowany tylko dlatego, że został wypracowany – może zostać przeznaczony na inwestycje, rozwój działalności lub zwiększenie płynności finansowej. System ma w ten sposób zachęcać przedsiębiorców do pozostawiania środków w spółce i finansowania z nich dalszego rozwoju.

Ryczałt może jednak powstać między innymi w przypadku:

• wypłaty lub podziału zysku,
• świadczeń stanowiących ukryte zyski,
• wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą,
• nieujawnionych operacji gospodarczych,
• zmiany wartości składników majątku,
• zakończenia opodatkowania ryczałtem.

Podstawowe zasady opodatkowania ryczałtem od dochodów spółek (estoński CIT)

Najważniejszą zasadą estońskiego CIT jest brak bieżącego podatku od zysku zatrzymanego w spółce. Spółka nie płaci klasycznych zaliczek na CIT od bieżącego dochodu, może wykorzystywać zatrzymany zysk na działalność i inwestycje oraz rozlicza podatek dopiero po wystąpieniu zdarzeń określonych w ustawie. Nie oznacza to całkowitego braku bieżących zobowiązań – podatek może powstać przed wypłatą dywidendy, na przykład przy ukrytym zysku lub wydatku niezwiązanym z działalnością.

W estońskim CIT większe znaczenie ma wynik finansowy ustalany zgodnie z przepisami o rachunkowości. Nadal konieczne jest jednak prowadzenie pełnych ksiąg rachunkowych i prawidłowe wyodrębnianie zysków oraz strat powstałych przed wejściem do ryczałtu i w okresie jego stosowania.

Spółka spełniająca ustawowe warunki może wybrać estoński CIT także w trakcie roku podatkowego. W takim przypadku musi zamknąć księgi rachunkowe oraz sporządzić sprawozdanie finansowe zgodnie z przepisami o rachunkowości – na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego pierwszy miesiąc opodatkowania estońskim CIT. Z tym dniem kończy się jej dotychczasowy rok podatkowy.

Wybór estońskiego CIT obejmuje cztery kolejne lata podatkowe. Podatnik może jednak zrezygnować z tej formy opodatkowania z końcem dowolnego roku podatkowego, także przed upływem czteroletniego okresu. Informację o rezygnacji składa w deklaracji CIT-8E za ostatni rok opodatkowania ryczałtem. Przed podjęciem decyzji o wcześniejszym wyjściu należy przeanalizować jego skutki podatkowe. Po upływie tego okresu opodatkowanie ryczałtem przedłuża się automatycznie na kolejne czteroletnie okresy, chyba że podatnik złoży informację o rezygnacji w deklaracji CIT-8E za ostatni rok opodatkowania ryczałtem.

Jak estoński CIT różni się od klasycznego CIT?

Największa różnica dotyczy momentu i sposobu opodatkowania.

Klasyczny CIT:

• podatek jest ustalany od dochodu podatkowego,
• konieczne jest rozliczanie przychodów, kosztów i amortyzacji podatkowej,
• co do zasady wpłacane są zaliczki na podatek,
• podatek jest należny niezależnie od wypłaty zysku.

Estoński CIT:

• zysk zatrzymany w spółce co do zasady nie jest bieżąco opodatkowany,
• opodatkowaniu podlegają określone ustawowo kategorie dochodu,
• większe znaczenie mają księgi rachunkowe i wynik finansowy,
• nie występują klasyczne zaliczki na CIT od bieżącego dochodu,
• wspólnik może w określonych przypadkach odliczyć część podatku zapłaconego przez spółkę od PIT od dywidendy.

Estoński CIT może poprawić płynność finansową spółki, ale nie oznacza uproszczenia wszystkich obowiązków. Szczególnej kontroli wymagają transakcje ze wspólnikami i podmiotami powiązanymi.

Kto może skorzystać z estońskiego CIT – wymagania i ograniczenia

Z estońskiego CIT mogą korzystać:

• spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,
• spółki akcyjne,
• proste spółki akcyjne,
• spółki komandytowe,
• spółki komandytowo-akcyjne.

Do podstawowych warunków należą:

• wspólnikami są wyłącznie osoby fizyczne,
• wspólnicy nie posiadają praw majątkowych jako fundatorzy lub beneficjenci fundacji, trustu lub innego stosunku powierniczego – z wyjątkiem fundatorów i beneficjentów fundacji rodzinnej (ograniczenie to przewiduje wyjątek dla fundatorów i beneficjentów fundacji rodzinnej; sama fundacja rodzinna nie może jednak być wspólnikiem spółki korzystającej z estońskiego CIT),
• mniej niż 50% przychodów spółki pochodzi z określonych źródeł pasywnych,
• spółka spełnia warunek zatrudnienia,
• spółka prowadzi księgi rachunkowe i nie sporządza sprawozdań według MSR na podstawie wskazanych przepisów ustawy o rachunkowości.

Do przychodów objętych limitem zalicza się przychody z wierzytelności, odsetek i pożytków od wszelkiego rodzaju pożyczek, części odsetkowej raty leasingowej, poręczeń i gwarancji, praw autorskich lub praw własności przemysłowej, w tym ze zbycia tych praw, oraz ze zbycia i realizacji praw z instrumentów finansowych. Limit obejmuje również przychody z transakcji z podmiotami powiązanymi, jeżeli transakcje te nie tworzą wartości dodanej pod względem ekonomicznym albo wartość ta jest znikoma.

Co do zasady spółka powinna zatrudniać na podstawie umowy o pracę co najmniej 3 osoby w przeliczeniu na pełne etaty przez co najmniej 300 dni w roku podatkowym, a jeżeli rok podatkowy nie obejmuje kolejnych 12 miesięcy kalendarzowych – przez co najmniej 82% jego dni. Alternatywnie spółka może ponosić miesięcznie wydatki na wynagrodzenia co najmniej 3 osób fizycznych zatrudnionych na podstawie umów innych niż umowa o pracę, w łącznej kwocie co najmniej trzykrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw. W związku z wypłatą tych wynagrodzeń spółka musi być płatnikiem PIT lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne. W obu wariantach do wymaganego zatrudnienia nie zalicza się udziałowców, akcjonariuszy ani wspólników spółki.

Mały podatnik w pierwszym roku podatkowym opodatkowania ryczałtem może zatrudniać na umowę o pracę co najmniej 1 osobę w przeliczeniu na pełne etaty, z zachowaniem wskazanego okresu zatrudnienia. Alternatywnie może zatrudniać co najmniej 1 osobę fizyczną na podstawie innej umowy, ponosząc miesięcznie wydatki na wynagrodzenie w wysokości co najmniej jednokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw. Nadal obowiązują wyłączenie wspólników oraz – przy innych umowach – warunek dotyczący obowiązków płatnika.

Podatnik rozpoczynający działalność korzysta z łagodniejszych wymogów w roku jej rozpoczęcia i dwóch kolejnych latach podatkowych. W pierwszym roku nie musi zatrudniać pracowników, natomiast od drugiego roku podatkowego musi corocznie zwiększać zatrudnienie o co najmniej 1 pełny etat, aż do osiągnięcia wymaganego poziomu 3 etatów.

Z ryczałtu nie mogą korzystać między innymi:

• przedsiębiorstwa finansowe,
• instytucje pożyczkowe,
• podatnicy korzystający z określonych zwolnień strefowych lub decyzji o wsparciu,
• podmioty w upadłości lub likwidacji,
• niektóre spółki uczestniczące w połączeniach, podziałach i aportach.

Przed wyborem ryczałtu trzeba zatem zbadać również wcześniejsze reorganizacje i zmiany właścicielskie.

Jak oblicza się podatek w systemie estońskiego CIT?

W estońskim CIT podatek nie jest ustalany od klasycznego rocznego dochodu podatkowego. Ryczałt może powstać z tytułu:

• podzielonego zysku,
• zysku przeznaczonego na pokrycie strat powstałych przed wejściem do systemu,
• ukrytych zysków,
• wydatków niezwiązanych z działalnością,
• nieujawnionych operacji gospodarczych,
• zmiany wartości składników majątku,
• zysku netto po zakończeniu opodatkowania ryczałtem.

Zakończenie opodatkowania ryczałtem wiąże się z ustaleniem dochodu z tytułu zysku netto. Obejmuje on zyski wypracowane w okresie stosowania estońskiego CIT, w części, w której nie zostały podzielone ani przeznaczone na pokrycie strat. Co do zasady podatek od tego dochodu jest płacony w miarę jego późniejszego rozdysponowania. Podatnik może jednak wybrać jednorazową zapłatę podatku od całości tego dochodu – do końca trzeciego miesiąca roku podatkowego następującego po ostatnim roku opodatkowania ryczałtem.

Stawki ryczałtu wynoszą: 10% dla małego podatnika i podatnika rozpoczynającego działalność oraz 20% dla pozostałych podatników.

Przy wypłacie dywidendy wspólnik będący osobą fizyczną płaci również PIT. Może jednak, po spełnieniu warunków ustawowych, odliczyć część ryczałtu zapłaconego przez spółkę. PIT wspólnika od wypłaconego zysku można pomniejszyć o odpowiednią część ryczałtu należnego od spółki, przypadającą na tego wspólnika: 90% przy stawce ryczałtu 10% albo 70% przy stawce 20%. W standardowym, uproszczonym porównaniu łączne obciążenie CIT i PIT wynosi odpowiednio 20% lub 25%. Dla klasycznego CIT, przy stawce 9% albo 19% i opodatkowaniu dywidendy 19% PIT bez dodatkowych preferencji, wynosi ono odpowiednio około 26,3% lub 34,4%. Małym podatnikiem jest spółka, której przychód ze sprzedaży wraz z należnym VAT nie przekroczył w poprzednim roku podatkowym równowartości 2 mln euro. Limit właściwy dla 2026 r. wynosi 8 517 000 zł.

Obowiązki przedsiębiorcy przy estońskim CIT

Spółka korzystająca z ryczałtu powinna:

• prowadzić księgi rachunkowe,
• wyodrębniać zyski i straty z poszczególnych okresów,
• monitorować terminowe składanie przez wspólników oświadczeń wymaganych na podstawie art. 28s ustawy o CIT, a w razie niewykonania tego obowiązku przez wspólnika – zawiadomić właściwych naczelników urzędów skarbowych w ustawowym terminie,
• monitorować zdarzenia powodujące powstanie podatku,
• analizować transakcje ze wspólnikami i podmiotami powiązanymi,
• kontrolować poziom zatrudnienia i strukturę przychodów,
• składać deklarację CIT-8E,
• terminowo wpłacać ryczałt,
• przestrzegać warunków pozostawania w systemie.

Zawiadomienie ZAW-RD należy złożyć do końca pierwszego miesiąca pierwszego roku podatkowego, w którym spółka chce korzystać z estońskiego CIT. Szczególnej analizy wymagają świadczenia na rzecz wspólników – przy ocenie ukrytego zysku znaczenie ma między innymi to, czy świadczenie ma związek z prawem do udziału w zysku, czy odpowiada warunkom rynkowym oraz czy spółka zawarłaby podobną transakcję z podmiotem niepowiązanym.

Najczęstsze błędy i pułapki związane z estońskim CIT

Najczęściej spotykane błędy to:

• wybór ryczałtu bez sprawdzenia przychodów pasywnych,
• niespełnienie warunku zatrudnienia,
• błędna kwalifikacja ukrytych zysków,
• uznawanie prywatnych lub mieszanych wydatków za związane z działalnością,
• brak analizy świadczeń na rzecz wspólników,
• nieprawidłowe wyodrębnienie zysków w kapitale własnym,
• nieuwzględnienie wcześniejszych reorganizacji,
• niezłożenie ZAW-RD w terminie,
• pominięcie korekty wstępnej przy wejściu do ryczałtu.

Wchodząc do estońskiego CIT, spółka rozlicza różnice przejściowe między wynikiem rachunkowym a podatkowym (CIT/KW składany z CIT-8 za rok poprzedzający). Podatek z tego tytułu wygasa, jeśli spółka pozostanie w ryczałcie przez pełny czteroletni okres.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o estoński CIT

Estoński CIT – podsumowanie zasad i praktyczne wskazówki

Estoński CIT może poprawić płynność finansową spółki i ułatwić finansowanie inwestycji z zatrzymanego zysku. Nie jest jednak systemem, w którym podatek zawsze pojawia się dopiero przy wypłacie dywidendy.

Przed wyborem tej formy opodatkowania należy sprawdzić:

• formę prawną i strukturę właścicielską,
• przychody pasywne,
• poziom zatrudnienia,
• wcześniejsze reorganizacje,
• sposób prowadzenia ksiąg,
• transakcje ze wspólnikami i podmiotami powiązanymi.

Dobrze przeprowadzona analiza pozwala ocenić nie tylko potencjalne oszczędności, lecz także ryzyka związane z wyborem i stosowaniem estońskiego CIT. W Tactis sprawdzamy, czy spółka spełnia warunki estońskiego CIT, liczymy korektę wstępną i porównujemy obciążenie z klasycznym CIT na Państwa liczbach. Jeśli rozważają Państwo przejście na ryczałt – zapraszamy do kontaktu.

Podobne artykuły

Jak wyjść z estońskiego CIT? Estoński CIT – na czym polega i dla kogo jest korzystny? Amortyzacja środków trwałych a estoński CIT